Trong vài năm trở lại đây, Perpetual DEX (sàn phi tập trung hỗ trợ giao dịch hợp đồng vĩnh cửu) nổi lên như một xu hướng bứt phá trong hệ sinh thái DeFi. Các nền tảng như dYdX, GMX, Hyperliquid hay Drift liên tục tăng trưởng về TVL, volume và số lượng người dùng. Điều này đặt ra một câu hỏi lớn mà cả thị trường đều tò mò: “Perpetual DEX có lật đổ được CEX hay không?”
Ở vị thế của một nhà phân tích thị trường, tôi cho rằng đây là một câu hỏi thú vị — và câu trả lời không đơn giản chỉ là “có” hay “không”. Thị trường crypto luôn biến động nhanh, nhưng những chuyển dịch về hạ tầng giao dịch đang phản ánh sự cạnh tranh khốc liệt giữa hai mô hình: CEX (Centralized Exchange) và Perpetual DEX.
Hãy cùng phân tích sâu, có hệ thống và dễ hiểu nhất.
CEX – Vẫn là “ông vua” về thanh khoản và trải nghiệm người dùng
Trước khi nói Perpetual DEX có thể lật đổ CEX hay không, ta phải nhìn nhận vị thế thực tại:
Ưu điểm của CEX
-
Thanh khoản cao, khối lượng giao dịch khổng lồ.
-
Khớp lệnh nhanh, độ trễ thấp.
-
Giao diện thân thiện, phù hợp cả người mới.
-
Dịch vụ đa dạng: spot, futures, staking, earn, launchpad…
-
Hỗ trợ mạnh từ đội ngũ vận hành, chăm sóc khách hàng.
Không phải ngẫu nhiên mà Binance, OKX hay Bybit vẫn dẫn đầu thị trường. Đa số nhà giao dịch vẫn thích sự tiện dụng và cảm giác “an toàn” khi được hỗ trợ bởi một tổ chức tập trung.
Nhưng Perpetual DEX đang nổi lên như một “làn sóng thay thế”
Những năm gần đây, Perpetual DEX chứng minh rằng mô hình phi tập trung không chỉ phù hợp giao dịch spot, mà còn có thể cạnh tranh mạnh mẽ ở mảng derivatives — vốn là miếng bánh lớn nhất của thị trường crypto.
Ưu điểm cốt lõi của Perpetual DEX
-
Không cần KYC, hoàn toàn phi tập trung → hợp với xu hướng bảo mật & tự chủ tài sản.
-
Minh bạch 100% vì dữ liệu nằm on-chain.
-
Không rủi ro “ôm tiền khách” như CEX.
-
Chia sẻ lợi nhuận cho người dùng thông qua token hoặc fee sharing.
-
Công nghệ mới: rollups, oracle nhanh, thanh khoản tổng hợp, L2 chuyên biệt → khắc phục phần lớn hạn chế trước đây của DEX.
Các dự án như:
-
dYdX v4: chuyển sang appchain.
-
GMX: mở ra mô hình thanh khoản đa tài sản GLP.
-
Hyperliquid: chain riêng siêu nhanh, volume tăng mạnh.
-
Drift: trở thành trụ cột của Solana.
→ Tất cả đang đặt nền móng cho một kỷ nguyên mà Perpetual DEX trở nên thực sự cạnh tranh.
So sánh CEX và Perpetual DEX: Ai thắng ở những tiêu chí quan trọng?
Thanh khoản
-
CEX thắng (ít nhất hiện tại).
-
Tuy nhiên, thanh khoản trên Perpetual DEX đang tăng cực nhanh.
Tốc độ xử lý
-
CEX vẫn nhanh hơn, nhưng khoảng cách đang thu hẹp nhờ L2 & appchain.
Bảo mật & rủi ro
-
CEX: rủi ro hack, phá sản, gian lận (FTX là ví dụ điển hình).
-
DEX: rủi ro smart contract, oracle attack — nhưng minh bạch hơn.
→ DEX an toàn hơn về mặt sở hữu tài sản, nhưng vẫn phụ thuộc vào công nghệ.
Trải nghiệm người dùng
-
CEX vượt trội.
-
DEX đang cải thiện nhưng vẫn chưa đạt mức “mượt như Binance”.
Pháp lý
-
CEX phải tuân thủ → bị siết chặt hơn.
-
DEX khó quản lý → lợi thế nhưng cũng gây áp lực về quy định trong tương lai.
Điều gì đang thúc đẩy sự tăng trưởng của Perpetual DEX?
Xu hướng “không niêm tin vào bên thứ ba” sau vụ FTX
FTX, Celsius, Mt.Gox… khiến người dùng hiểu rằng Not your key, not your coin không chỉ là khẩu hiệu, mà là bài học đắt giá.
Cải tiến công nghệ
-
ZK-rollups
-
Optimistic rollups
-
Shared sequencer
-
Appchain cực nhanh
→ Giúp DEX giảm phí, tăng tốc độ, tăng khả năng mở rộng.
Người dùng không muốn KYC
Xu hướng DeFi mở rộng khi người dùng muốn:
-
Tự quản lý ví
-
Ẩn danh
-
Không chia sẻ dữ liệu cá nhân
Tokenomics hấp dẫn
Perpetual DEX chia sẻ:
-
Phí giao dịch
-
Incentives cho LP
-
Airdrop
→ Yếu tố khiến cộng đồng tăng trưởng rất mạnh.
Vậy Perpetual DEX có lật đổ được CEX hay không?
Câu trả lời ngắn gọn và trung thực: Không trong tương lai gần, nhưng có thể trong dài hạn.
CEX sẽ không biến mất, bởi:
-
Tập trung vào trải nghiệm người dùng
-
Phù hợp cho giao dịch tốc độ cao
-
Được pháp lý công nhận
-
Dễ tiếp cận người mới
Nhưng Perpetual DEX sẽ liên tục mở rộng, và có thể vượt CEX trong một số mảng như:
-
Giao dịch không KYC
-
Giao dịch phái sinh on-chain
-
Sở hữu tài sản phi tập trung
Dự đoán của chuyên gia
-
3 năm tới, CEX vẫn thống trị.
-
5 năm tới, lượng người dùng của Perpetual DEX có thể ngang bằng hoặc vượt CEX trong mảng derivatives.
-
10 năm tới, nếu công nghệ đủ mạnh, Perpetual DEX có thể trở thành tiêu chuẩn mặc định của giao dịch tài chính Web3.
Nói cách khác:
Perpetual DEX không “lật đổ” CEX, nhưng chắc chắn sẽ “chia quyền lực” và thay đổi cuộc chơi.
Perpetual DEX hoàn toàn có cơ hội thống trị nếu khắc phục 3 điểm yếu lớn
-
Trải nghiệm người dùng chưa đủ mượt
-
Thanh khoản cần ổn định và sâu hơn
-
Bảo mật hợp đồng thông minh cần được kiểm toán ở cấp độ cao hơn
Nếu giải quyết được những điều này, Perpetual DEX sẽ tiến rất gần đến việc thay thế mô hình CEX truyền thống.
Một cuộc đua bổ sung lẫn nhau, không phải “kẻ sống – người chết”
Thị trường crypto rộng lớn và phát triển nhanh. CEX và Perpetual DEX không nhất thiết loại trừ nhau, mà có thể cùng tồn tại:
-
CEX phù hợp người mới, giao dịch tốc độ cao, dịch vụ đa dạng.
-
Perpetual DEX phù hợp người hiểu công nghệ, muốn tự do và tự quản lý tài sản.
Vì vậy, câu hỏi “Perpetual DEX có lật đổ được CEX hay không?” nên được hiểu theo chiều sâu:
➡️ Không lật đổ theo kiểu xóa sổ
➡️ Nhưng sẽ cạnh tranh trực tiếp và giành lại một phần rất lớn thị phần trong tương lai
👉 Xem ngay chiến lược phân bổ vốn crypto 2025 để tối ưu hiệu quả danh mục và đón đầu xu hướng thị trường mới nhất.
Pingback: Ví cá voi crypto phân phối theo mô hình nào?